پيشگفتار درويش جهانگرد نام وى « محمد معصوم » و لقبش « معصوم على شاه » و عنوان و خطابش « نايب الصدر شيرازى » است ، كه سحرگاه روز 14 ربيع الاول سال 1270 ه . ق . / 13 آذر 1233 ه . ش . / 14 دسامبر 1854 م . در شهر « شيراز » چشم به جهان گشود . پدرش « ميرزا زين العابدين » ، از دراويش قزوينى الاصل خطهء « فارس » بود ، كه به « ميرزا كوچك » معروف و از شاگردان و مريدان « مجذوب على شاه همدانى » و « زين العابدين شيروانى » « 1 » به شمار مىآمد . او از سوى صوفيان لقب « رحمت على شاه » و از طرف حكومت ستم‌پيشهء « محمد شاه قاجار » ، عنوان حكومتى « نايب الصدر خطه فارس » را دريافت نمود و از جيره‌خواران دربار قجر محسوب مىگرديد . براساس زندگىنامهء خود نوشت اين نويسنده ، مادرش ، « سيده » اى اصفهانى و دختر « ميرزا مهدى حسينى خليفه سلطانى » ، زن سوم پدرش « 2 » بوده است . به‌همين سبب ، وى در خانواده‌اى مذهبى ، مرفه و پرجمعيت زندگى مىكرده است . تحصيلات مقدماتى را در زادگاه خويش گذراند . در 8 سالگى پدرش را از دست داد و در 19 سالگى در اولين روز سال 1288 ه . ق . « 3 » به سرزمين « عثمانى » و « عراق »

--> ( 1 ) . صوفى و درويش اهل « شروان » جمهورى آذربايجان ، و صاحب آثارى چون « بستان السياحه » ، « رياض السياحه » و « حدائق السياحه » . ( 2 ) . وى نام 2 زن ديگر پدرش ، يعنى « رقيه بيگم » و « گوهر سلطان » را ذكر مىكند ، اما نام مادر خود را نمىگويد . ( 3 ) . طرايق الحقايق ، 3 / 495 .